Եթէ այս ֆորմիւլան այլ հարցերու վրայ եւս կիրարկէք, քիչ մը աւելի կրնայ յստականալ «կեանքի բանը», ինչպէս օրինակ՝ ինչո՞ւ մէկ երկրի արտօնուած է հիւլէական զէնք ունենալ, իսկ այլ երկրի մը կամ երկիրներու՝ ոչ…

Բայց ինք շա՜տ հեռու է մեզմէ՝ հայերէս, ժամանակով, վայրով, ազգութեամբ, նոյնիսկ կիսագունդով: Մենք ո՜ւր, Ուրուկուէյ ծնած Տէլմիրա Ակուսթինին ուր. մենք հոս, Միջագետքի մէկ անկիւնը, հին-հին դարերէն եկած ու դէպի աւելի հին դարերը գացող, ինք՝ հարաւային կիսագունդի արեւին տակ ուռճացած:

Բայց այն իրողութիւնը, որ 27 տարեկանին սպանուեր է իր խանդոտ ամուսնին կողմէ, որովհետեւ բանաստեղծութեան «արգիլեալ» տեսակ մը կը գրէր, զինք կը դարձնեն անսովոր հերոսուհի մը, որ կը հմայէ զիս: Պէ՛տք է զրուցեմ իր հետ, թէեւ տակաւին յստակ չէ, թէ մեր զրոյցը ինչպէ՞ս պիտի ընթանայ:

Շատ գեղեցիկ կին մըն է, գոնէ ա՛յս լուսանկարէն դատելով. բաց կանաչ աչքեր եւ խոհուն նայուածք. ամբողջ դէմքը զսպուածութիւն կ’արտայայտէ. նայուածքը խուզարկու է, դէպի ներս դարձած, յստակօրէն հարցումներով շրջապատուած, անոնց պատասխանները կարծես փնտռելով:

Ես- Կրնա՞մ եզակիով դիմել քեզի, Տէլմիրա՛, ի վերջոյ երկուքս ալ բանաստեղծներ ենք, երկուքս ալ «արգիլեալ» նիւթերու շուրջ դեգերող, պէ՛տք է մեր զրոյցը մտերմիկ ըլլայ, չե՞ս կարծեր:

Տէլմիրա Ակուսթինի- Եզակիով դիմելը անարգանքի նշան չէ անպայմանօրէն…

Ե- Սկսեր ես գրել 10 տարեկանիդ, իսկ 16-իդ… ի՜նչ քաջութիւն է երթալ խմբագրատուն եւ քերթուածներ ներկայացնել հրատարակութեան համար. ուրկէ՞ այդ քաջութիւնը:

ՏԱ- Կ’երեւի թէ վստահեր էի ընտանիքիս՝ հարուստ էինք եւ խմբագիրը չէր կրնար մերժել զիս՝ հօրս՝ Սանթիակո Ակուսթինիի դուստրը…

Ե- Յետո՞յ:

ՏԱ- Շատ մեծ իրարանցում սկսաւ, բան մը որ խմբագիրն ու թերթին արտօնատէր-սեփականատէրը շատ կ’ուրախացնէր՝ մէկ կողմէ մարդիկ կը փնովէին խմբագիրը, միւս կողմէ թերթը կը խլէին, գրածներս կարդալու համար: Կը տեսնես թէ քիչ մը գայթակղութիւնը բոլոր կողմերուն ալ ձեռնտու է:

Ե- Բայց հետաքրքրական է, թէ այդ թուականներուն, այդքան պահպանողական միջավայրի մէջ եւ այդքան դեռատի տարիքիդ ինչպէ՞ս ունեցար գաղափարը նման քերթողութիւն գրելու:

ՏԱ- Հիմա ստիպուած եմ քեզի գաղտնիք մը բանալու. ոչ ոքի ըսած եմ ասիկա, բայց այդ դէպքը զիս մղեց շատ խորունկ մտածումի: Օր մը տեսայ հայրս, որ տան սպասուհին կը համբուրէր. զարմանալին սպասուհիին արտայայտութիւնն էր՝ կարծես երջանկութեան մէջ ըլլար, երբ պէտք է բարկացած, կամ նուազագոյնը սրտմտած ըլլար… Չհասկցայ թէ ինչո՞ւ այդքան ուրախ էր: Ի վերջոյ դեռ շատ փոքր էի աշխարհի բանը հասկնալու համար, եւ կը հաւատայի որ սէրը կատարելութիւն պէտք էր ըլլար երկու անձերու միջեւ: Բայց ի՞նչ կատարելութիւն կրնար ըլլալ հօրս եւ սպասուհիին միջեւ, ի՞նչ սէր: Ուրեմն ի՞նչ էր այն, որուն ականատես եղեր էի:

Ե- Եւ կրցա՞ր գիտնալ:

ՏԱ- Նման երեւոյթները անմիջապէս չես կրնար հասկնալ. բայց մտածումիս մեքենան սկսաւ բանիլ, յետոյ սկսայ մտածումներս գրել… Ինծի համար ալ զարմանալի էր, որ մտածումներս, որոնց մէջ մեծ չափով նաեւ ապրում կար, տաղաչափեալ կը ներկայանային էջիս վրայ:

Ե- Դուն հարաւային կիսագունդին առաջին կին քերթողուհին ես:

ՏԱ- Թերեւս նաեւ որովհետեւ այդ ժամանակաշրջանին կիները միայն պէտք է հոգ տանէին իրենք իրենց, որ ուզուէին, յաջող ամուսնութիւն մը կնքէին եւ շարունակէին իրենց մօր կեանքը: Մի՛ մոռնար որ 1800-ականներու վերջերուն մասին կը խօսինք:

Ե- Ռուբէն Տարիո, նիքարակուացի նշանաւոր բանաստեղծը, քեզ նմանցուցեր էր Ավիլայի Թէրէզին, Գարմելիդ ուխտէն միանձնուհիի մը…

ՏԱ- Անկեղծօրէն թէ՛ շատ ուրախ եղայ իմ մասիս գրած ըլլալուն, թէ՛ ալ քիչ մը շփոթեցայ՝ ես միանձնուհիի՞ մը նմանիմ:

Ե- Կարծեմ ըսել ուզածը այլ էր՝ թէ ի՛նքն ալ ինքզինք որպէս կին արտայայտեր է, թէեւ ես անձնապէս իր գործերը չեմ կարդացեր:

ՏԱ- Թերեւս…

Ե- Երբ պատանի էիր, ձեր մօտ քաղաքական տակնուվրայութիւններ կայի՞ն:

ՏԱ- Կարծեմ այո. այդ օրերուն շատ չէի հետաքրքրուեր, բայց կը լսէի թէ Ճերմակներ եւ Կարմիրներ կան եւ ամէն ոք տարբեր կարծիք ունի անոնց մասին… յետոյ աւելի մանրամասն իմացայ, թէ Ճերմակները պահպանողականներն են. հետաքրքրականը այն է, որ անոնց հակամարտութիւնը երկրագործական եւ վաճառականական հակամարտութիւն էր… Չեմ սիրեր քաղաքականութիւնը, գրականութիւնը շատ աւելի արդիւնաւէտ կը գտնեմ:

Ե- Գրականութիւնը արդիւնաւէ՞տ. ինչպէ՞ս:

ՏԱ- Երբ քաղաքագէտները նաեւ գրականութիւն սիրող կամ ստեղծագործող մարդիկ ըլլան, անոնց մօտեցումը շատ տարբեր կ’ըլլայ, աւելի մարդկային, չե՞ս կարծեր:

Ե- Իրաւունք ունիս:

ՏԱ- Բայց ինչո՞ւ են այս հարցումները:

Ե- Որովհետեւ ինծի կը թուի, թէ երբ մէկը իր երկրին մէջ կ’ապրի, երբ երկիրն ու հայրենիքը կը նոյնանան, կրնայ ինքզինք աւելի մշակոյթի նուիրել, մինչ եթէ այդ երկուքը տարբեր են՝ հայրենիքն ու ապրած երկիրը, իր առաջնահերթութիւնները կը փոխուին՝ լեզուն պահել, մշակոյթը զարգացնել… ատեն չի մնար այլ նիւթերով զբաղելու:

ՏԱ- Հայ ես ըսիր, չէ՞… բաներ մը գիտեմ ձեր պատմութեան մասին եւ կը հասկնամ ըսածդ:

Ե- Ե՞րբ ծանօթացար ամուսինիդ:

ՏԱ- Ամուսինս՝ Էնրիքէն… երջանկութիւնս եւ դժբախտութիւնս միաժամանակ: Նախ կար սէրը, յետոյ եկաւ բարեկամութիւնը, բայց կար նաեւ ազատութեան հարցը. ինք շատ դժուար կը տանէր իմ ներքին ազատութիւնս, որ, գիտե՛ս, էական է արարելու համար… Ամուսնալուծուեցանք քանի մը ամիս ետք: Բայց բան մը կար որ դեռ

կը կապէր զիս իրեն: Յաճախ կը հանդիպէինք, արդէն որպէս սիրահարներ: Տարօրինակ չէ՞ որ ամուսինդ սիրահարդ դառնայ…

Ե- Զարմանալի չէ. ինք՝ ոչխարի վաճառական թէ նման բան մը, այլ խօսքով՝ սովորական մէկը, դուն՝ եռանդուն մտաւորական, բառերու նկարչուհի… ինչպէ՞ս պիտի կարենար ընդունիլ քու անկախութիւնդ, արուեստի նուիրումդ, մանաւանդ շատ արագ աճող համբաւդ: Բայց հասնիլ մինչեւ սպանութեա՞ն, այդ է որ չեմ հասկնար:

ՏԱ- Իսկ ես նոր կը հասկնամ, որ նման մարդոց հետ չես կրնար բացայայտօրէն «տղամարդու» նման վարուիլ՝ նախ կարծիք ունենալ եւ յետոյ այդ կարծիքը արտայայտել եւ գործադրել… Եթէ կնոջական ճկունութեամբ ընէի այդքանը, թերեւս չէր ըլլար ինչ որ եղաւ: Բարեբախտաբար մնացին գիրքերը՝ իմ գրածներս եւ իմ մասիս գրուածը՝ «Պարապ Սկիհներ»… Այնքա՜ն ըսելիք ունէի տակաւին…

Երկու սպանութիւններ, իրարմէ ճիշդ 112 տարի եւ քանի մը ցամաքամաս հեռու, ափսոսանք կը պատճառեն, մանաւանդ երբ

կը տեսնես, թէ որքա՜ն բարակ է ջնարակը մարդուն քաղաքակրթութեան եւ որքան ուժեղ՝ տիրելու եւ սպանելու անասնական բնազդը…