Գարնան օր մըն էր՝ այն տեսակի, ուր արեւը կը խաղայ երկինքին մութ կապտութեան հետ, կարծես ինքզինքին չի վստահիր։ Օդին մէջ քամոտ խոնաւութիւն մը կախուած էր՝ կիսաթափանցիկ։
Քաղաքը կը շնչէր իր սովորական եռունութեամբ, բայց այդ օրը, Մուշեղին համար՝ ամէն ինչ աւելի աղօտ էր, աւելի լուռ։
Իր քայլքը դանդաղ էր, դանդաղագոյն՝ կանգառներով լի։ Ամէն երկու քայլէն ետք մտքին մէջ փոթորիկ կը գոռար. պատառիկներ, ձայներ, անցեալի դէմքեր՝ անկառավարելի հոսք մը։
Քանի ամիս էր մարդ չէր տեսած։ Ոչ թէ մարդիկ չկային. ինք էր քաշուած, ինքնակամ զատուած, աննշան ցաւի մը պէս՝ անտեսուած, բայց մշտապէս ներկայ։
Կասկածներու քաղաքը աւելի աղմկոտ էր, քան իրականը։ Ամէն ձայն իրմէ ներս ենթաթեքստ մը ունէր, ամէն հայեացք՝ թաքուն հարցում։ Եւ այդ օրը՝ փողոցին անկիւնը, պատահեցաւ Հրայրին։ Տարիներ անց՝ առաջին դէմ-դիմաց հանդիպումը։
– Մուշօ՛… զարմանալի է քեզ տեսնելը… ո՞ւր կորսուած էիր…։
Սովորական բառեր եկան ու անցան։ «Լա՞ւ ես», «Ի՞նչ կայ-չիկայ», «Կեանքդ ինչպէ՞ս կ’ընթանայ»…: Բայց անոնց ետին, Մուշեղին համար լռութիւն մը կար՝ աւելի խօսուն, քան բառերը։
Երբեմն մարմինը կը ճանչնար սարսափը նախքան միտքը։ Հրայրին դէմքին՝ աննշան ուռեցք մըն էր։ Գրեթէ անտեսանելի։ Բայց Մուշեղին աչքին՝ աղէտի ազդանշան մըն էր։ Յիշեց մայրը։ Յիշեց անոր թեթեւ ցաւը, որ զինք չխնայեց:
«Պիտի անցնի», մտածած էր մայրը։ Բայց օրերը դարձան ամիսներ։ Եւ երբ վերջապէս բուժում փնտռեցին՝ ուշ էր։
– Ի՞նչ ունիս,- հարցուց Մուշեղ հետաքրքրուած Հրայրին ուռեցքով:
– Երեք օր է՝ չդադրող ցաւ մը կայ։ Կարծեմ ակռայ մըն է, պատասխանեց Հրայր շատ կարեւորութիւն չտալով:
Մուշեղին մէջ բան մը շարժեցաւ՝ ոչ միտք, ոչ զգացում. աւելի շատ՝ ներքին դող մը, որ ճիշդ անուն չունէր։ Բայց արդէն բռնած էր զինք։
– Փա՜ռք Աստուծոյ,- ընդհատեց ան,- քսան տարիէ ի վեր բժիշկ
չեմ տեսած։ Ամէն ինչ նորմալ է։ Փառք Աստուծոյ։
Բաժնուեցան։
Բայց Մուշեղ տուն չդարձաւ։ Ներսիդին բացուեցաւ ճամբայ մը՝ հին պատկերներով ծածկուած։ Մայրը։ Դեղատունը։ Գիշերային ցաւեր։ Լռութիւն։ Վերջը։
Երկրորդ գիշերը՝ ակռային մօտ բան մը շարժեցաւ։ Սկիզբը՝ մղձաւանջ, ապա՝ թեթեւ լորձախեղդ վախ։
Հայելիին առջեւ մնաց ամբողջ գիշեր, մատը՝ ծնօտին։ Ինչ-որ բան կար։ Գոյ էր։
– Պէտք է բժիշկին երթանք,- ըսաւ կինը՝ Արփինէ։
Մուշեղ գլուխը կախեց։
– Ո՞ւր երթալ։ Լաւագոյնն է չիմանալը։ Քանի չես գիտեր՝ հաւատքդ կը պահես։ Երբ անուն ստանայ՝ կը դառնայ վախ, իսկ վախը՝ սարսափ։
Հինգ օր անց, կինը լուռ ներս մտաւ։
– Մո՛ւշ… Հրայրը… մահացած է։
Ամէն ինչ սառեցաւ։ Մտքին մէջ Հրայրին դէմքը դարձաւ հայելի՝ իր իսկ վախերուն արտացոլանքը։ Իր ակռան ալ չէ՞ր ուռած։ Նոյն տեղը։ Նոյն ձեւով։
Ոչինչ կ’ուտէր։ Ամէն ձայն՝ ահազանգ։ Ամէն ցաւ՝ մանուկ նախերգանք մը մահուան։
Երբ կնոջ պնդումով բժիշկի գացին, վերջինս ժպտեցաւ։ Բարձրաձայն ըսաւ՝
– Բարեբախտաբար պարզ բզեզի խայթոց է։ Անմեղ բան մը։ Բայց ձեր անքնութիւնը, ճնշումը՝ հոգեկան սպառում մըն է։ Աւելի լուրջ՝ քան բուն խայթոցը։
Դուրս եկան։ Ամպ կար։ Արեւ կար։ Քաղաքը կը շնչէր։ Մարդիկ
կը սահէին իրենց ճամբաներով։ Բայց Մուշեղին մէջ ժամանակը կանգ առած էր։ Շնչելը՝ կը ճնշէր։ Ու բժիշկին «բարեբախտութիւն» բառը կը հնչէր պղտոր աղմուկի պէս։
Անվերջ ներսէն մէկը կը մրմնջէր։ Մօր ձայնն էր՝ վերջին օրերուն։
– Ցաւ չունիմ… բայց կը զգամ՝ բան մը կայ։
Եւ այդ ձայնը չէր լռեր։
Սարգիս Քէլ Խաչերեան