ԿՐԹԱԿԱՆ ՀԱՐՑԵՐ
—————————
ՄԱՅՐԵՆԻՆ ՍԻՐԵԼՈՒ ԵՒ ԱԶԳԱՅԻՆ ԻՆՔՆՈՒԹԻՒՆԸ
ՀՊԱՐՏՈՒԹԵԱՄԲ ԿՐԵԼՈՒ ԱՐՈՒԵՍՏԸ
ՀՊԱՐՏՈՒԹԵԱՄԲ ԿՐԵԼՈՒ ԱՐՈՒԵՍՏԸ
Դպրոցական վերամուտի այս օրերուն, երբ մեր զաւակները վերստին կը պատրաստուին հայկական դպրոց ուղղուելու, շատ մը մայրերու եւ ուսուցիչներու մտքին մէջ կը ծագի նոյն հարցումըգ. «Ինչպէ՞ս ընենք, որ աշակերտը ոչ թէ պարտադրուած կամ ձանձրոյթով կատարէ մայրենի լեզուի դասերը, այլ՝ սիրով, եւ հպարտութեամբ կրէ իր ինքնութիւնը»։
Նկատի ունենալով բազմալեզու ազդեցու-թիւններով լեցուն մեր առօրեան, կրնանք հաստատել, որ լեզուն եւ ինքնութիւնը երբեք չեն հաղորդուիր պարտադրանքով կամ միայն «պէտք է»-ներով։ Անոնք մատչելի կը դառնան փորձառութիւններով, տան մէջ տիրող հայեցի մթնոլորտով եւ դպրոց-ծնողք իմաստալից կապերով։
Ստորեւ քանի մը քայլ՝ մայրենին առանց պարտադրանքի, այլ՝ սիրով սորվեցնելու համար.
1. Մայրենին «Պարտականութենէ» Վերածել «Հաճոյքի»
Երբ աշակերտը հայերէնի տնային աշխատանքը կը տեսնէ որպէս անվերջանալի քերականական կանոններու կամ ձանձրալի արտագրութիւններու շարք, բնականաբար փախուստ կու տայ անկէ։
Հետեւաբար, լեզուն կապեցէ՛ք հաճելի աշխատանքի հետ։ Օրինակ. փոխանակ ըսելու՝ «Գնա՛, նստէ՛ եւ քերականութեան դասդ սերտէ՛», ստեղծեցէ՛ք «Հեքիաթի ժամ» կամ «Ընթերցումի հանգիստ անկիւն»։ Երեկոյեան, քնանալէ առաջ, միասին կարդացէ՛ք հետաքրքրական հայերէն պատմուածք մը։ Կրնաք նաեւ խաղալ լեզուական խաղեր, օրինակ՝ «Բառարանային» (ով աւելի արագ կը գտնէ անհասկնալի բառին իմաստը) կամ բառախաղեր (այսինչ սկզբնատառով բառեր գտնել)։ Երբ լեզուն կապուի մօր ջերմութեան եւ խաղին հետ, անոր դասերն ալ այլեւս ծանր բեռ չեն թուիր։
2. Ի՞նչ Պատասխանել «Ինչո՞ւ Պէտք է Հայերէն Խօսիմ» Հարցումին
Մերօրեայ փոքրիկները շատ արագ կը սորվին օտար լեզուներ (արաբերէն, անգլերէն) եւ հանրային ցանցերու ազդեցութեամբ հակամէտ են զանոնք գործածելու։ Եթէ պատանին չհասկնայ մայրենիի խորքային արժէքը, զայն պիտի նկատէ երկրորդական։
Ահա թէ ինչո՞ւ լեզուն պէտք է դարձնել ընտանեկան հարազատ կամուրջ։ Օրինակ. երբ պատանին հարցնէ, թէ ինչո՛ւ պէտք է հայերէն գրել-կարդալ սորվի, ըսէք անոր. «Հայերէնը մեր ընտանիքին յատուկ լեզուն է, մեր պապերուն ժառանգ ձգած թանկագին գանձը։ Երբ դուն հայերէն կը խօսիս կամ կը գրես, կապուած կը մնաս արմատներուդ եւ աշխարհի չորս կողմը գտնուող բոլոր հայերուն»։ Ցոյց տուէ՛ք անոր, որ մայրենին ոչ թէ սահմանափակում է, այլ՝ հարստութիւն։
3. Ազգային Ինքնութիւնը՝ Հպարտութեան Ոգիով
Հոգեբանօրէն, պատանիները կը ձգտին նմանիլ ու պատկանիլ այն ինքնութեան, որ ուժեղ է, գեղեցիկ եւ հպարտ։ Հետեւաբար, շեշտեցէ՛ք մեր մշակոյթի, գիտութեան եւ արուեստի յաղթանակներն ու հարստութիւնը։ Օրինակ. պատմեցէ՛ք հայկական գիւտերու, քաջարի թագաւորներու, տաղանդաւոր նկարիչներու եւ երաժիշտներու մասին։ Երբ փոքրիկը իմանայ, որ մեր այբուբենը ունի աւելի քան 1600 տարուան պատմութիւն, որ հայերէնով ստեղծուած են համաշխարհային արժէքներ, անոր մէջ բնական հպարտութիւն կ’արթննայ։ «Դուն մաս
կը կազմես այսպիսի հարուստ ու տոկուն ժողովուրդի» պատգամը երեխային ինքնավստահութիւն կը ներշնչէ։
4. Տան Մէջ Առողջ Լեզուական Միջավայրի Ստեղծում
Մանկավարժական ոսկեայ կանոնը կը յուշէ. «Երեխաները չեն ըներ այն, ինչ որ կ’ըսենք, այլ կ’ընեն այն, ինչ որ կը տեսնեն»։ Ահա այս իսկ պատճառով, ծնողքը պէտք է օրինակ դառնայ։ Այսինքն՝ եթէ տան մէջ ծնողները իրարու հետ կամ հեռաձայնով խօսած ատեն օտար բառերով կամ այլ լեզուով կը խօսին, փոքրիկը դժուար թէ լուրջի առնէ մայրենիի կարեւորութիւնը։ Տան մէջ ստեղծեցէ՛ք մաքուր հայերէնի մթնոլորտ. լսեցէ՛ք մանկական որակաւոր հայերէն երգեր, դիտեցէ՛ք հայերէն շարժանկարներ կամ կրթական տեսանիւթեր։
5. Քաջալերանք՝ Փոքր Յաջողութիւններուն Համար Անգամ
Երբ մանուկը հայերէն գրելու կամ կարդալու ատեն սխալներ ընէ, խուսափեցէ՛ք կոշտ քննադատութենէ կամ օտար լեզուներու հետ համեմատութիւններ ընելէ (օրինակ՝ «Անգլերէնդ ինչո՞ւ աւելի լաւ է, քան հայերէնդ»)։ Գնահատեցէ՛ք ճիգը, ոչ թէ միայն կատարեալ արդիւնքը։ Օրինակ. «Շատ ապրիս, այսօր այս դժուար բառը շատ գեղեցիկ կարդացիր» կամ «Հպարտ եմ քեզմով, որ հայերէնով այսքան սիրուն միտք արտայայտեցիր»։ Դրական քաջալերանքը ամենամեծ ազդակն է, որ մանուկը ինքնավստահ քայլերով զարգանայ։
Մայրենի լեզուն եւ ազգային ինքնութիւնը մանուկի հոգիին մէջ ցանուած փոքրիկ տունկեր են։ Անոնք կը մեծնան ու կը զօրանան միայն սիրոյ, համբերութեան եւ ջերմութեան ջուրով։ Երբ դպրոցական վերամուտի այս օրերուն մայրերը դասի պատրաստութիւնը վերածեն մտերմիկ ու իմաստալից ժամանակի, փոքրիկը ոչ միայն սիրով պիտի կատարէ մայրենիի դասերը, այլեւ ամբողջ կեանքի ընթացքին իր ճակատը բարձր պիտի կրէ հայկական ինքնութիւնը։