ՅՈՅՍԻ ԴԵՍՊԱՆՆԵՐ

Հալէպը, Հայոց Ցեղասպանութեան տարիներուն եւ անկէ ետք, դարձաւ հայութեան մնացորդացին գոյատեւման հիմնական հանգրուանը։ Այնտեղ, ուր մահն ու յուսահատութիւնը տիրական էին, լոյսի պէս յայտնուեցան օտարազգի կին միսիոնարներ, որոնք իրենց կեանքը նուիրեցին հազարաւոր որբերու եւ այրիներու փրկութեան։

Քարէն Եփփէ. «Հայերուն Մայրիկը»
Դանիացի միսիոնարուհի Քարէն Եփփէ կը հանդիսանայ այս շարժումին ամենավառ խորհրդանիշը։ Անոր աշխատանքը Հալէպի մէջ սկսաւ Ազգերու Լիկայի հովանիին տակ։ Եփփէի առաքելութիւնը լոկ սնունդ բաժնել չէր.
 Ան կազմակերպեց որոնողական աշխատանքներ՝ իսլամացած կամ արաբական ընտանիքներու մօտ գտնուող հայ կիներն ու երեխաները ազատագրելու համար։
Հիմնեց հայկական գիւղեր (ինչպէս՝ Թել Սամաանը), որպէսզի գաղթականները կարենան ինքնաբաւ դառնալ։
Հալէպի մէջ հիմնեց արհեստանոցներ, ուր հայ կիները կը զբաղէին ասեղնագործութեամբ, ինչ որ անոնց արժանապատիւ ապրուստի միջոց կը հայթայթէր։
Իր մահէն 12 տարի ետք, 1947-ին Հալէպի Ազգային Առաջնորդարանի եւ առաջնորդին՝ Զարեհ եպս. Փայասլեանի ջանքերով Քարէն Եփփէի հիւղաւաններու կալուածին վրայ  կը հիմնուի Հալէպի Ազգային Քարէն Եփփէ ճեմարանը:
Զարեհ եպիսկոպոսին խնդրանքին ընդառաջ երթալով՝ Դանիական Բարեսիրական Միութիւնը հայ ազգին կը նուիրէ 10.000 քառ. մեթր տարածութեամբ մեծարժէք հողը, որուն վրայ այրիանոցի համեստ բնակարաններ կային: Այս կալուածին վրայ կը  հաստատուի Ազգային Ճեմարանը Քարէն Եփփէ անունով՝ ի գնահատանք եւ երախտագիտութիւն մեծ հայասէրին սիրոյն ու ծառայութեան հանդէպ հայ ժողովուրդին:  Ուստի հալէպահայութիւնը բախտաւորութիւնը կ’ունենայ ականատես ըլլալու Քարէն Եփփէ ճեմարանի բացման:
Պէաթրիս Ռոհնըր եւ Գերմանական Առաքելութիւնը
Զուիցերիացի Պէաթրիս Ռոհնըրը Հալէպի մէջ հաստատեց որբանոցներու ցանց մը։ Հակառակ Օսմանեան իշխանութիւններու ճնշումներուն, ան յաջողեցաւ հազարաւոր որբեր պատսպարել։ Անոր ջանքերով շատ մը երեխաներ փրկուեցան սովամահութենէ եւ համաճարակներէ։
Մարդասիրական Աշխատանքի Ոլորտները
Միսիոնարուհիներու գործունէութիւնը բազմաշերտ էր եւ կը ներառէր կեանքի բոլոր բնագաւառները.
1. Բժշկական Օգնութիւն. Հալէպի մէջ տիրող սարսափելի առողջապահական վիճակը պատճառ կը դառնար ժանտախտի եւ տիֆի տարածման։ Կին միսիոնարները, յաճախ վտանգելով իրենց առողջութիւնը, հիւանդանոցներ ու դարմանատուներ բացին։
2. Որբախնամ Գործ. Հազարաւոր որբեր, որոնք մնացած էին փողոցները, գտան տաքուկ անկիւն մը։ Այս կիները ոչ միայն սնունդ կու տային, այլեւ կը փորձէին վերականգնել երեխաներուն ջախջախուած հոգեբանութիւնը։
3. Ինքնութեան Պահպանում. Անոնք քաջալերեցին հայերէնի ուսուցումը եւ ազգային աւանդոյթներու պահպանումը, գիտակցելով, որ ֆիզիքական փրկութիւնը բաւարար չէ ազգի մը վերապրումին համար։
Բարոյական Նշանակութիւնը
Այս կիները՝ Քարէն Եփփէն, Պէաթրիս Ռոհնըրը, Մարիա Ճէյքըպսընը (որ թէեւ Լիբանան աւելի գործեց, բայց կապուած էր Հալէպի ցանցին) եւ շատ ուրիշներ, դարձան կամուրջը հին ու նոր կեանքին միջեւ։
«Անոնք եկած էին ոչ թէ քարոզելու, այլ ծառայելու։ Անոնց ուղեցոյցը մարդասիրութիւնն էր, իսկ տաճարը՝ Հալէպի փոշոտ փողոցներու որբանոցները»։
Անոնց շնորհիւ էր, որ Հալէպը դարձաւ հայկական վերածնունդի կեդրոն։ Այդ կիները հայ ժողովուրդի պատմութեան մէջ մնացին որպէս անձնազոհութեան բարձրագոյն տիպարներ, որոնք ապացուցեցին, որ նոյնիսկ ամենամութ ժամանակներուն, մարդկային կարեկցանքը կրնայ յաղթել կործանումի սարսափին։