Անոր փոքրիկ արհեստանոցը՝ կիսով կրպակ, կիսով՝ մռայլ գաւիթ, լեցուն էր պատռուած ճամպրուկներով, մաշած քնապարկերով, անցեալը յիշեցնող հին ու ճմլուած պայուսակներով։ Բայց այդ նեղ պատերուն մէջ պահուած էր աւելի մեծ գանձ մը՝ ձայնի ու խօսքի չհատուող պաշարը։

Վանիկ խօսքի մարդ էր, բայց անոր խօսքը օդէն չէր ծներ: Գիշերները կը կարդար, առտուները կը խորհէր, իսկ մնացած ժամերուն կը դիտէր մարդոց շարժումները, ու այդ բոլորը կը դնէր իր «խօսքի պայուսակ»-ին մէջ։

Մարդիկ կը բերէին իրենց մաշած պայուսակները ոչ միայն կարկտնելու, այլեւ՝ իրենց հարցերուն ելք մը գտնելու: Իւրաքանչիւր պատմութիւն կը գտնէր իր ասեղը, իւրաքանչիւր հարց՝ իր կոճակը: Վանիկի գլխաւոր գործիքը երբեք մուրճը չէր, ոչ ալ հարթիչը, այլ՝ իր ճարտար լեզուն՝ բանականութեամբ սրած։

Խօսիլը Վանիկին համար արուեստ մըն էր։ Ան ունէր իր անփոխարինելի ոճը, իր բար-բառը՝ տաք, քաղցր, համեմուած։ Չէր խօսեր պատահական, չէր լեցներ լռութիւնը՝ միայն բան մը ըսելու համար: Անոր ձայնը ունէր յատուկ առոգանութիւն մը, որ

կը ստիպէր մարդը սպասել վերջը՝ ինչ ալ ըլլար պատմութիւնը: Լեզուն կը ծորար քաղցր բարբառով, տաք համեմունքով, երբեմն խայթող, բայց երբեք դատարկ:

Երբ Վանիկ կը բանար իր «խօսքի պայուսակը», կը թուէր թէ գունաւոր պատմութիւններ կը թափէ՝ իր մտքի ծալքերուն մէջ պահուած յիշողութիւնները մէկ-մէկ բացայայտելով։

Հարց մը չկար, որ ան շրջանցէր։ Քաղաքականութիւն, շուկայի տատանում, դպրոցական քննութիւն, Ամերիկայի ընտրութիւն կամ տեղական շինարարութիւն. ամէն հարց տեղ ունէր այդ խորհրդաւոր պայուսակին մէջ: Եւ ժողովուրդը կը հաւատար անոր, որովհետեւ իր խօսքը ժայռի պէս պինդ էր՝ մանաւանդ հիւմորով յագեցած։

Ան մեծ խօսող չէր՝ խոր խօսող էր։ Իր կինը յաճախ կը զգուշացնէր զինք.

– Վանի՛կ, քիչ մը լռէ՛։ Ամէն ականջ բարեկամ չէ։

Բայց Վանիկ կը ժպտէր ու կը կրկնէր իր սիրած խօսքը. «Կնի՛կ, խօսքը պահել՝ մղձաւանջ է, լռութիւնը՝ կապանք»։

Եւ ահա օր մը լռութիւնը եկաւ՝ համաճարակի տեսքով։

COVID-19-ը ներս մտաւ շշուկի պէս, բայց մնաց գոռացող լռութիւն: Արտակարգ դրութիւն, փակ դռներ եւ սահմանափակումներ։ Վանիկի արհեստանոցը ալ չէր դիմաւորեր ո՛չ պայուսակ, ո՛չ հարցում: Մարդիկ կորսնցուցին շարժելու ազատութիւնը եւ հետը՝ խօսելու կարիքը։

Վանիկ փակուեցաւ տունը: Ինք հեռատեսիլին առջեւ, կինը՝ խոհանոցը: Բայց իր ներսի ամբարը, միշտ լեցուն չըսուած խօսքերով, սկսաւ ճնշել զինք։ Խօսելու կարօտը աւելի ճնշող է քան վարակին վախը: Լեզուին մկանները կը թուլնային, բառերը կը նորոգէին դուրս պոռալու պահանջը: Մինչեւ որ օր մը նկատեց facebook-եան ուղիղ եթերը։

Ճամբայ մը բացուեցաւ։ Իր խօսքը՝ որ տարին շարունակ շրջած էր փողոցներով, արհեստանոցով, այժմ պիտի ծորար սպիտակ էքրանին վրայ:

Սկսաւ խօսիլ առցանց: Իր ձայնը դարձաւ համացանցի բնական աղմուկը։

Արհեստանոցին յաճախորդները հիմա կը հետեւին իրեն պատուաստման կեդրոններէն, փակ բնակարաններէն, երբեմն ալ աշխարհի տարբեր ծագերէն։

Այդպէս ծնաւ «Խօսքի Ամբարը»՝ առցանց փոքրիկ թատերաբեմ մը, ուր Վանիկ կը խօսէր ոչ թէ միայն գիտելիք փոխանցելու, այլ՝ իր խօսքը չպահելու համար:

Անոր կինը, որ տարիներ շարունակ վախցած էր ամուսնոյն անկաշկանդ լեզուէն, հիմա ինք կը մատակարարէ նոր թեմաներ.

– Վանի՛կ, եթէ չխօսիս՝ մեր քաղաքը պիտի խեղդուի, դուն ալ պիտի խեղդուիս, խօսի՛ր, ես քու կողքին եմ։

Վանիկ այլեւս պարզ պայուսակագործ մը չէր։ Ան դարձաւ ժամանակակից մարգարէ մը՝ որ վերակազմեց մարդոց միջեւ կապը։ Իր ձայնը տարածուեցաւ անկիւնէ անկիւն, ո՛չ թէ որպէս ժխոր, այլ՝ որպէս լուսաւորող մաքրամիտ խօսք:

Ասիկա, ի միջի այլոց, մեծ յաջողութիւն մը եղաւ, մանաւանդ որ բուն նպատակը միշտ նոյնն էր՝ «Գիտցածը պահելը՝ մղձաւանջ է։ Լաւագոյնը՝ խօսիլն է… »:

Եւ այժմ, աւելի քան երբեք, ճշմարտութիւնը պարզ էր՝ մարդ աւելի շուտ կը խեղդուի լռութենէն, քան վարակէն։